Từ những hạt gạo quê mộc mạc, qua bàn tay khéo léo và sự cần cù của người dân, nghề làm bún ở thôn Phương Giai, xã Kỳ Xuân đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Những sợi bún trắng ngần, dẻo dai, mang hương vị đặc trưng đã trở thành sản phẩm quen thuộc, góp phần tạo dựng thương hiệu làng nghề truyền thống của địa phương.

Nghề làm bún ở thôn Phương Giai đã có từ bao đời nay. Trải qua những thăng trầm của lịch sử, người dân nơi đây vẫn nỗ lực giữ “lửa nghề”, từng bước cải tiến phương thức sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Năm 2020, nghề làm bún tại thôn Phương Giai được UBND tỉnh Hà Tĩnh công nhận làng nghề truyền thống. Đây là sự ghi nhận đối với những giá trị văn hóa, kinh tế mà nghề làm bún mang lại, đồng thời tạo thêm động lực để người dân tiếp tục duy trì và nỗ lực phát triển nghề.

Gần 40 năm giữ lửa nghề truyền thống, bà Trần Thị Khoa (thôn Phương Giai, xã Kỳ Xuân) bộc bạch: “Nghề làm bún vô cùng vất vả. Để làm ra những sợi bún trắng, dẻo dai, người làm nghề phải trải qua nhiều công đoạn như lựa chọn, ngâm và xay gạo, lọc bột, ép bún, luộc, làm nguội và hoàn thiện sản phẩm. Có những hôm chúng tôi phải làm từ chiều đến khuya mới kịp giao hàng cho khách.  Vì thế từ 16-17 hộ làm bún, nay chỉ còn 7 hộ duy trì và sản xuất thường xuyên. Dẫu vất vả là thế nhưng những gia đình còn gắn bó với nghề đều đang nỗ lực đổi mới, đầu tư máy móc để giảm sức lao động và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Chị Võ Thị Nguyệt (thôn Phương Giai, xã Kỳ Xuân) cho biết: Nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường, gia đình đã đầu tư hệ thống sản xuất khép kín . Việc áp dụng máy móc, công nghệ vào sản xuất giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, rút ngắn thời gian và giảm bớt lao động thủ công; đồng thời góp phần bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm và hạn chế tác động đến môi trường. 

Hiện trung bình mỗi ngày, cơ sở của gia đình chị Nguyệt sản xuất khoảng 1,5-2 tạ bún. Nhiều hộ trong làng nghề cũng từng bước đầu tư máy xay bột, máy ép bún, hệ thống xử lý nước thải và công trình biogas. Việc xây dựng hệ thống biogas, trong đó bể khí được bố trí sâu dưới lòng đất, vừa tiết kiệm diện tích vừa góp phần xử lý chất thải trong quá trình sản xuất, bảo đảm vệ sinh môi trường.

Cùng với đầu tư máy móc, các hộ sản xuất trong làng nghề còn chú trọng hỗ trợ, chia sẻ kinh nghiệm, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Qua đó, không chỉ tạo sự gắn kết giữa các hộ làm nghề mà còn góp phần nâng cao chất lượng, giữ uy tín và từng bước củng cố thương hiệu bún Phương Giai.

Bà Đặng Thị Lam - Trưởng thôn Phương Giai, cho biết: “Mỗi ngày, các hộ trong làng nghề sản xuất và đưa ra thị trường một lượng lớn sản phẩm. Thời gian qua, bà con đã quan tâm đầu tư trang thiết bị, nâng cao ý thức trong sản xuất, chú trọng chất lượng và an toàn thực phẩm. Đây là những yếu tố quan trọng để giữ gìn và phát triển thương hiệu làng nghề”.

Bên cạnh sự nỗ lực của các hộ sản xuất, chính quyền địa phương cũng tăng cường tuyên truyền, vận động người dân duy trì và phát triển nghề truyền thống; khuyến khích ứng dụng máy móc, nâng cao chất lượng sản phẩm, đồng thời chú trọng xử lý chất thải, bảo đảm vệ sinh môi trường trong quá trình sản xuất.

Từ một nghề truyền thống gắn với đời sống của người dân địa phương, bún Phương Giai đang từng bước thích ứng với yêu cầu của thị trường. Việc gìn giữ nghề đi đôi với đổi mới công nghệ, bảo đảm chất lượng và môi trường sẽ là hướng đi quan trọng để làng nghề tiếp tục phát triển bền vững, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống của quê hương Kỳ Xuân.